|
زير ساختهاي آموزش
مجازي
چكيده:
بدون در نظر گرفتن زيرساختهاي آموزش مجازي و اهداف آن، نمي
توان به پياده سازي و اثربخشي آن اميدوار بود. لازم است قبل از
هر گونه تصميم گيري، اين زير ساختارها را شناسايي و سپس نسبت
به پياده سازي آن در راستاي اهداف آموزش مجازي اقدام نمود.
شايان ذكر است اهداف آموزش مجازي با آموزش از راه دور اگر چه
سنخيت دارد ولي متفاوت مي باشد.
بحث آموزش مجازي در ايران جزو بحثهاي روز است و اكثر صاحب
نظران در اين باره اظهار نظر مي كنند. اما در مورد آموزش مجازي
اگر بخواهيم اصولي به آن بپردازيم بايد به يك سري نكات كه زير
ساختهاي آن هستند توجه كنيم، اين زير ساختها عبارتند از:
1- زير ساختهاي "مخابراتي" كه هر چند در ايران امكانات
مخابراتي مطلوب نيست ولي با ورود تكنولوژيهاي نوين در آينده
نزديك اين ضعف برطرف خواهد شد و به احتمال قوي اين بخش جلوتر
از ساير بخشهاي آموزش مجازي خواهد بود ولي متاسفانه در حال
حاظر اساس كار آموزش مجازي را بر همين نكته يعني تهيه سخت
افزار و ايجاد ارتباطات مخابراتي گذاشته اند.
2- دومين مسئله " فنون همكاري" و يكي از مهمترين زير ساختها
است. اين مبحثي است كه اروپائيها خود حتي بيشتر از مفاد آموزشي
روي آن تاكيد دارند. به عنوان مثال فردي كه پشت كامپيوتر نشسته
و از طريق اينترنت در رشته اي دكترا گرفته است يعني فردي كه
ارتباطات اجتماعي نداشته چگونه ميتواند فردا مدير موسسه يا
سازماني شود كه 30 يا 40 نفر كارمند دارد و آن را هدايت و
رهبري كند. "فنون همكاري" حتي در بخش مطالعات دسته جمعي و
همكاري روي متون در درسها هم مطرح است.
3- نكته بعدي " مفاد آموزشي" است. مفاد
آموزشي در آموزش مجازي با آموزش سنتي كاملا متفاوت است و با
همين مفاد اگر بخواهيم آموزش مجازي راه بيندازيم اشتباه محض
خواهد بود. مفهوم آموزش مجازي، تنها تبديل متون درسي سنتي به
متون كامپيوتري نيست، در آموزش مجازي 40 يا 50 درصد متن آموزشي
از طريق استاد ارائه ميشود و بقيه درس از طريق همكاري و ارتباط
دانشجويان تعيين و تدوين ميشود يعني موضوع اصلي را استاد
ميگويد و بقيه موارد از طريق ايده ها، كارها، پژوهشها و
تحقيقهاي خود دانشجويان تكميل ميشود. بر همين اساس اينجا بار
ديگر بحث "فنون همكاري" مطرح ميشود. اگر دانشجويان با يكديگر
همكاري نداشته باشند آموزش مجازي موفق نخواهد بود. در حال حاظر
يكي از مشكلات ما در دانشگاهها همين است كه كارهاي پژوهشي
بسيار كم صورت ميگيرد و موفقيتهايي هم كه صورت گرفته، بيشتر
صورت گرفته است. در آموزش مجازي بخش اصلي مبحث مطرح شده در
كلاس را دانشجويان تعيين ميكنند به طوري كه به عنوان مثال
مباحث صورت گرفته يا تحقيقها و پروژه هاي انجام شده روي يك
واحد درسي در ترمهاي بعدي متفاوت است.
به روز آوري اطلاعات
اطلاعات و مباحث انجام شده كاملا به روز و بر اساس ابداعات
واكتشافات صورت گرفته است يا پيشرفتهايي كه در آن زمينه به
وجود آمده خواهد بود. بدين ترتيب گروههاي تحصيلي با هم متفاوت
خواهند بود، به عنوان مثال در درسي مثل كامپيوتر شايد گروهي
علا قمند به كار در زمينه نرم افزار، عده اي سخت افزار و عده
اي در زمينه "دادهها" باشند. بنابر اين مفاد آموزشي نيز كاملا
متفاوت خواهد بود.
هدف آموزش مجازي، تبديل آموزش سنتي به مجازي نيست بلكه
آموزشهاي تخصصي با شيوه هاي مدرن است. شعار آموزش مجازي آموزش
براي همه كس و براي همه سنين است. ما بايد ببينيم امكان ارائه
چه چيزهايي از طريق آموزش سنتي وجود ندارد كه آنها را از طريق
آموزش مجازي ارائه كنيم. ما بايد از امكانات در جهت بهبود، نه
جايگزين كردن آنها استفاده كنيم.
بعضي از كشورها كه مشكل كمبود دانشجو دارند آموزش مجازي را
جايگزين آموزش سنتي كرده اند، چون مقرون به صرفه نخواهد بود
براي درسي با دو نفر در يك منطقه كلاس داير كنند و استاد
بفرستند، اما در ايران ما مشكل تراكم دانشجو داريم و با اعزام
يك استاد پروازي به دورترين نقطه، امكان تشكيل كلاس با ظرفيت
كامل هست. پس ما نبايد آموزش مجازي در ايران را از روي آموزش
مجازي كشورهاي غربي كپي برداري كنيم، چون هدف ما متفاوت از هدف
آنهاست.
هدف آموزش مجازي در ايران بايد روي دروس و رشته هايي متمركز
شود كه امكاناتمان كمتر است و يا سيستم آموزش سنتي ما جوابگو
نيست.
ساير كاربردها
در خصوص ساير كاربردهاي آموزش مجازي ما حتي ميتوانيم براي
افزايش مهارت كارمندان و كارگران از اين شيوه استفاده كنيم و
آموزشهاي خاصي را براي شاغلين در سازمانها، براي به روز كردن
اطلاعات و مهارتهايشان ارائه دهيم. الان تلاش ميشود ارتباط از
طريق كامپيوتر افزايش يابد يعني كتابي كه قيمتش 2000 تومان است
روي كامپيوتر گذاشته اند و دانشجو مجبور است براي Download
كردن آن از طريق اينترنت 4000 تومان پول بدهد. آموزش سنتي بايد
ادامه يابد، آموزش مجازي هرگز جايگزين آموزش سنتي نخواهد شد.
به همين دليل براي آموزش مجازي يا بايد وزارتخانه جداگانه اي
داشته باشيم يا اين كه آن را مستقيما در يك زيرشاخه مستقل زير
نظر "آموزش عالي" يا "IT" قرار دهيم، مثل دانشگاه پيام نور كه
مستقلا زير نظر وزارت آموزش عالي كار ميكند.
شيوه هاي جذب دانشجو
در مورد شيوه هاي جذب دانشجو در دانشگاههاي مجازي بايد از
پايه شروع كرد، يعني دانشجوياني جذب شوند كه آمادگي براي آموزش
مجازي را دارند. الان دانشگاههاي كشور سعي ميكنند با ورود
تكنولوژي و كامپيوتر به سمت آموزش مجازي حركت كنند، در حالي كه
اين اشتباه است، چون آمادگي لازم را در دانشجويان ايجاد نكرده
اند، مثل دانشجوياني كه داوطلب تحصيل در دانشگاه پيام نور شده
اند و از هر جهت خود را براي اين نوع آموزش آماده نموده و
شرايط آن را پذيرفته اند. ما نميتوانيم دانشجو براي دانشگاه
سنتي بگيريم و بعد بخواهيم بخشي از آنها را به شيوه آموزش
مجازي تربيت كنيم. براي آموزش مجازي بايد مديريت واحد، دانشگاه
واحد و دروس واحد داشته باشيم.
يكي از نكات مهم در آموزش مجازي و Online بحث امنيت است ولي
هنوز تقلب در دانشگاه ما وجود دارد. چگونه ميتوان امنيت را در
آموزش مجازي برقرار كرد؟ امنيت همچنين به مسائل شبكه بر
ميگردد. يعني آيا تضميني هست كه سئوال استاد صحيح و كامل به
دست دانشجو برسد و يا جواب دانشجو به استاد برسد و در شبكه
كامپيوتري تغيير داده نشود يا حتي از بين نرود؟
بايد مسئله صفر تا بيست حل شود و روحيه عدم تقلب در افراد
به وجود آيد. علاوه بر اين، امكانت مخابراتي ما هنوز در حدي
نيست كه بتوان به طور كامل از آموزش مجازي در همه شهرها
استفاده كرد. هر چند همانطور كه قبلا گفتم با ورود تكنولوژي
جديد اين مسئله قابل حل است. در حال حاضر اكثر دانشگاههاي بزرگ
دنيا در ايران نمايندگي تاسيس كرده اند. گر چه وزارت علوم آنها
را قبول ندارد و به رسميت نميشناسد ولي آنها اين كار، يعني
آموزش مجازي را با گرفتن دانشجو شروع كرده اند. در شهرهاي
بزرگ چند مركز آموزش مجازي وجود دارد كه مردم هم جذب آنها شده
اند. درحال حاضر نميتوان مانع افراد شد كه در دانشگاه مجازي
كمبريج، آكسفورد يا استراليا درس نخوانند. اگر ما ميخواهيم
موفق باشيم بايد هر چه سريعتر برنامه ريزي و زير ساختها را پي
ريزي كنيم تا بتوانيم نتيجه قطعي بگيريم.
عقب ماندگي از زمان
اگر بخواهيم ابتدا زير ساختها را پي ريزي كنيم و بعد وارد
مرحله بعدي شويم عقب هستيم، ولي بايد از تجربيات دانشگاههاي
بزرگ دنيا استفاده كنيم. آنها به موازات فعاليتشان، امكانات
محدود آموزش مجازي را به وجود آورده اند. در كشورهاي غربي،
همزمان تحقيقاتي در مورد "فنون همكاري" و "مفاد آموزشي" صورت
ميگيرد.
ما هم ميتوانيم همزمان مراحل بعدي را شروع كنيم، اما اگر
الان بدون اين تحقيقات، بلافاصله آموزش مجازي را راه اندازي
كنيم، كار را ناقص شروع كرده ايم و اين نوع آموزش مجازي، در
واقع نشر الكترونيكي همان كتب آموزش سنتي است. در اروپا سالها
روي اين بخشها كار شده و بيشتر تحقيقاتشان روي فنون همكاري و
ستون آموزشي بوده است، نه مسائل فني مربوط به آن.
مسائل فني 25% بحث آموزش مجازي را تشكيل ميدهند. در بحث
آموزش مجازي حتي مسئله انتشار عمومي تحقيقات مطرح است. يعني يك
متن تحقيقي حتما نبايد در اختيار افراد و نهادهاي خاص قرار
گيرد، بلكه بايد انتشار عمومي پيدا كند تا همه بتوانند از آن
استفاده كنند و در باره آن اظهار نظر كنند. حتي با ورود به
آموزش مجازي بايد بودجه هاي تحقيقاتي را دگرگون كنيم.
آخرين تحولات در اين زمينه
در خصوص تازه ترين خبر در زمينه آموزش مجازي در ايران،
شنيده شده است كه مسئولان آموزش عالي و برخي مقامات ذيربط جلسه
اي تشكيل داده اند و ميخواهند دانشگاه پيام نور را مجازي كنند
كه اين غلط است، چوت همان كتابهايي را آموزش ميدهد كه
دانشگاههاي سنتي آموزش ميدهند منتهي هدفش دسترسي يك سري افراد
به اين مراكز و آموزشهاي آن بوده كه بسيار چيز خوبي است، اما
نبايد آن را تبديل به آموزش مجازي كنيم، چرا كه پيام نور آموزش
از راه دور است كه بايد بماند و نياز به آن هم زياد است. در
حالي كه آموزش مجازي براي هدف ديگري است و نحوه پياده سازي آن
متفاوت است.
|
بخش چهارم مقالات
